การนำงานวิจัยออกจากห้องปฏิบัติการไปสู่การใช้งานจริง ยังคงเป็นโจทย์สำคัญของการพัฒนานวัตกรรมไทย โดยเฉพาะเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้องกับความปลอดภัยในชีวิตประจำวัน บริษัท ดีมีเทกซ์ โซลูชั่น จำกัด (Demetex Solution) จึงเดินหน้าขยายความร่วมมือกับสถาบันวิทยสิริเมธี (VISTEC) และบริษัท ดีเทคตร้า ไบโอเทคโนโลยี จำกัด (Detectra Biotechnology) นำองค์ความรู้ด้านเทคโนโลยีเอนไซม์และการตรวจวัดสารเคมีมาต่อยอดสู่ผลิตภัณฑ์ที่เข้าถึงผู้ใช้งานได้จริง เพิ่มทางเลือกในการเฝ้าระวังความเสี่ยงจากสารกำจัดศัตรูพืชและโลหะหนัก ทั้งในภาคเกษตร อุตสาหกรรมอาหาร และชุมชน

ความร่วมมือครั้งนี้เกิดขึ้นจากความต้องการเชื่อมโยงองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์กับปัญหาที่เกิดขึ้นจริง โดยเฉพาะความเสี่ยงจากการสัมผัสสารเคมีในกลุ่มเกษตรกรและแรงงาน ตลอดจนสารตกค้างในอาหารและสารปนเปื้อนในสิ่งแวดล้อม ซึ่งจำเป็นต้องมีเครื่องมือช่วยตรวจคัดกรองเบื้องต้นที่สะดวกและเข้าถึงได้มากขึ้น เพื่อให้ผู้เกี่ยวข้องสามารถรับรู้ความเสี่ยงและนำข้อมูลไปประกอบการตัดสินใจได้รวดเร็วขึ้น
จุดเริ่มต้นของดีมีเทกซ์มาจากการพัฒนา DR.EX (ด็อกเตอร์เอ็กซ์) ชุดตรวจคัดกรองความเสี่ยงจากการสัมผัสสารกำจัดศัตรูพืชในร่างกาย โดยใช้การตรวจการทำงานของเอนไซม์โคลีนเอสเทอเรสในเลือด ซึ่งเป็นตัวชี้วัดทางชีวภาพที่ใช้ประกอบการประเมินความเสี่ยงจากการสัมผัสสารกำจัดศัตรูพืชบางกลุ่ม ได้แก่ ออร์กาโนฟอสเฟตและคาร์บาเมต สามารถแสดงผลคัดกรองได้ภายในประมาณ 1 นาทีหลังเตรียมตัวอย่างและเติมน้ำยาตามขั้นตอน จึงเหมาะกับการตรวจสุขภาพเชิงรุกในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) และชุมชนเกษตรกรรม โดยไม่จำเป็นต้องส่งตัวอย่างไปยังห้องปฏิบัติการส่วนกลางทุกครั้ง

การพัฒนา DR.EX ได้รับการสนับสนุนจากกองทุนพัฒนาผู้ประกอบการเทคโนโลยีและนวัตกรรม (TED Fund)ผ่านโครงการ TED Youth Startup ในช่วงพิสูจน์แนวคิดและพัฒนาผลิตภัณฑ์ ก่อนต่อยอดสู่โครงการ Open Innovation ของสำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (NIA) เพื่อทดลองใช้งานจริง โดยมีการลงพื้นที่ตรวจคัดกรองร่วมกับโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล 8 แห่งในจังหวัดเชียงใหม่ ภายใต้ความร่วมมือกับองค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงใหม่ ทำให้ทีมพัฒนาได้เรียนรู้ข้อจำกัดของการใช้งานจริงและความต้องการของบุคลากรสาธารณสุข นอกจากนี้ DR.EX ยังผ่านการประเมินคุณสมบัติความเป็นนวัตกรรมไทยจากสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) โดยได้รับแจ้งผลเมื่อเดือนตุลาคม 2569

ประสบการณ์ดังกล่าวทำให้ดีมีเทกซ์เห็นว่า การพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้สำเร็จเป็นเพียงจุดเริ่มต้น เพราะนวัตกรรมจะสร้างประโยชน์ได้จริงต่อเมื่อผู้ใช้งานเข้าถึง เข้าใจ และนำไปใช้ได้อย่างเหมาะสม จึงเป็นที่มาของแนวคิด Demetex’s Select ซึ่งขยายบทบาทจากผู้พัฒนาผลิตภัณฑ์ของตนเองไปสู่การคัดสรรเทคโนโลยีจากนักวิจัยและพันธมิตรที่มีศักยภาพ พร้อมนำประสบการณ์ด้านการพัฒนาผลิตภัณฑ์ การทดสอบ และการตลาดมาช่วยเชื่อมงานวิจัยกับผู้ใช้งาน
หนึ่งในความร่วมมือสำคัญคือการได้รับแต่งตั้งเป็นผู้จัดจำหน่ายอย่างเป็นทางการ (Authorized Distributor) ผลิตภัณฑ์ LUMOS ซึ่งพัฒนาโดยบริษัท ดีเทคตร้า ไบโอเทคโนโลยี จำกัด โดยดีเทคตร้ารับผิดชอบการพัฒนาเทคโนโลยี ขณะที่ดีมีเทกซ์ดูแลการแนะนำผลิตภัณฑ์ การสาธิตการใช้งาน และการสร้างช่องทางจำหน่าย เพื่อให้เทคโนโลยีเข้าถึงกลุ่มผู้ใช้งานได้มากขึ้น

สำหรับ LUMOS เป็นชุดตรวจคัดกรองที่พัฒนาขึ้นเพื่อตอบโจทย์ความปลอดภัยด้านอาหารและสิ่งแวดล้อม โดยมีผลิตภัณฑ์สำคัญ ได้แก่ ชุดตรวจคัดกรองสารกำจัดศัตรูพืชตกค้างในผักและผลไม้ ใช้หลักการเปลี่ยนสี ใช้เวลาตรวจประมาณ 20 นาที รองรับการคัดกรองสารกำจัดศัตรูพืช 4 กลุ่มหลัก ได้แก่ ออร์กาโนฟอสเฟต ออร์กาโนคลอรีน คาร์บาเมต และไพรีทรอยด์ เหมาะสำหรับเกษตรกร ผู้รวบรวมและคัดบรรจุผลผลิต ตลาดค้าส่ง และโรงงานอาหารที่ต้องการตรวจสอบวัตถุดิบเบื้องต้น
อีกส่วนหนึ่งคือชุดตรวจคัดกรองโลหะหนัก ซึ่งเตรียมนำเสนอให้สั่งจองล่วงหน้า สามารถคัดกรองโลหะหนักสำคัญ4 ชนิด ได้แก่ สารหนู แคดเมียม ตะกั่ว และปรอท โดยเฉพาะสารหนูที่เป็นหนึ่งในสารปนเปื้อนซึ่งต้องเฝ้าระวังทั้งในอาหารและแหล่งน้ำ ทั้งนี้ การเลือกใช้ชุดตรวจต้องพิจารณาให้เหมาะสมกับประเภทตัวอย่างและข้อกำหนดของผู้พัฒนา โดยชุดตรวจคัดกรองเบื้องต้นไม่สามารถใช้ทดแทนการตรวจวิเคราะห์เพื่อยืนยันผลในห้องปฏิบัติการได้

เบื้องหลังการพัฒนา LUMOS คือการต่อยอดงานวิจัยของสถาบันวิทยสิริเมธี (VISTEC) ผ่านบริษัท ดีเทคตร้า ไบโอเทคโนโลยี จำกัด ซึ่งได้รับการสนับสนุนด้านการบ่มเพาะธุรกิจจากบริษัท วิสอัพ จำกัด (VISUP) เพื่อผลักดันองค์ความรู้ด้านเอนไซม์และเทคโนโลยีตรวจวัดสารเคมีให้พัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์เชิงพาณิชย์ โดยงานวิจัยต้นแบบได้รับการตีพิมพ์ในวารสารวิชาการระดับนานาชาติ Angewandte Chemie International Edition เมื่อปี 2565 และได้รับเลือกเป็น Hot Paper และ Inside Back Cover อีกทั้งยังได้รับรางวัลผลงานวิจัยดีระดับดีมากในปี 2569 และรางวัล Silver Award ในงาน Thailand Research Expo 2026

นางสาวนวลพรรณ กิติราช ประธานบริหาร บริษัท ดีมีเทกซ์ โซลูชั่น จำกัด กล่าวว่า “กว่าจะพัฒนา DR.EX มาถึงวันนี้ เราผ่านทั้งการวิจัย การทดสอบ การได้รับทุนสนับสนุน และการนำผลิตภัณฑ์ไปใช้จริงในชุมชน สิ่งที่เราเรียนรู้คือ การมีเทคโนโลยีที่ดีอย่างเดียวไม่เพียงพอ แต่ต้องทำให้คนเข้าถึง เข้าใจ และเห็นประโยชน์จากการใช้งานได้จริงด้วย
“เราเชื่อว่าประเทศไทยมีนักวิจัยและเทคโนโลยีที่มีศักยภาพอีกมาก ดีมีเทกซ์จึงต้องการนำประสบการณ์ของเราไปช่วยให้นวัตกรรมเหล่านั้นมีโอกาสออกสู่ตลาด ภายใต้แนวคิด Demetex’s Select ซึ่งไม่ได้มองเพียงการจำหน่ายผลิตภัณฑ์ แต่ต้องการให้การตรวจคัดกรองสารพิษและการเฝ้าระวังความเสี่ยงเป็นเรื่องที่เข้าถึงได้ง่ายขึ้น เพื่อความปลอดภัยของคน อาหาร และสิ่งแวดล้อม”

ด้าน ดร.ปรัชญา แวทไธสง ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท ดีเทคตร้า ไบโอเทคโนโลยี จำกัด กล่าวว่า “ดีเทค ตร้าเกิดจากความตั้งใจที่จะนำงานวิจัยด้านเอนไซม์และเทคโนโลยีตรวจวัดที่พัฒนาขึ้นโดยทีมนักวิจัยไทยใน VISTEC ไปสร้างประโยชน์ให้กับผู้คนในวงกว้าง เราเชื่อว่าวิทยาศาสตร์ไม่ควรหยุดอยู่เพียงผลงานตีพิมพ์หรือความสำเร็จในห้องปฏิบัติการ แต่ควรพัฒนาเป็นเครื่องมือที่ช่วยแก้ปัญหาได้จริง โดยเฉพาะเรื่องความปลอดภัยอาหารและการเฝ้าระวังสารปนเปื้อน ซึ่งเป็นเรื่องใกล้ตัวของทุกคน
การได้รับการบ่มเพาะจาก VISUP ช่วยให้เรามองเห็นเส้นทางในการต่อยอดงานวิจัยไปสู่ธุรกิจ ขณะที่ความร่วมมือกับดีมีเทกซ์ช่วยให้เทคโนโลยีของเราเข้าถึงผู้ประกอบการและผู้ใช้งานจริงได้มากขึ้น เราหวังว่า LUMOS และเทคโนโลยีที่กำลังพัฒนาต่อไป จะช่วยเพิ่มทางเลือกในการตรวจคัดกรองความเสี่ยงจากสารเคมี และแสดงให้เห็นว่านวัตกรรมที่พัฒนาโดยนักวิจัยไทยสามารถแข่งขันและสร้างคุณค่าในตลาดได้”

นอกจากการนำเทคโนโลยีเข้าสู่ตลาดแล้ว ดีมีเทกซ์ VISTEC และดีเทคตร้ายังอยู่ระหว่างศึกษาความเป็นไปได้ในการร่วมพัฒนาเทคโนโลยีเอนไซม์สำหรับ DR.EX โดยมีเป้าหมายพัฒนาเอนไซม์ทางเลือกภายในประเทศ ลดการพึ่งพาวัตถุดิบนำเข้า ลดความเสี่ยงจากระยะเวลาจัดหาวัตถุดิบที่ยาวนาน และเสริมความมั่นคงในการผลิตนวัตกรรมตรวจคัดกรองสุขภาพของไทยในระยะยาว
ในระยะต่อไป ทั้งสามฝ่ายเตรียมเดินหน้าจัดกิจกรรมแนะนำและสาธิตเทคโนโลยีอย่างต่อเนื่อง ครอบคลุมกลุ่มเกษตรกร วิสาหกิจชุมชน สหกรณ์ ผู้ประกอบการคัดบรรจุผักและผลไม้ โรงงานอาหาร หน่วยงานภาครัฐ และชุมชนที่สนใจ เพื่อให้ผู้ใช้งานได้เห็นขั้นตอนจริงและประเมินความเหมาะสมของเทคโนโลยีในการนำไปใช้ประโยชน์ สะท้อนแนวทางการทำงานที่ไม่ได้หยุดอยู่เพียงการพัฒนางานวิจัย แต่ให้ความสำคัญกับการนำองค์ความรู้ไปสร้างประโยชน์ต่อผู้คนและสังคมได้อย่างเป็นรูปธรรม


ผู้สนใจสามารถติดตามข้อมูล หรือนัดหมายสาธิตการใช้งานผลิตภัณฑ์ DR.EX และ LUMOS ได้ที่ www.demetex.life, Facebook: DemetexSolution และ LINE Official Account: @demetex

